Ikusei Shuro Nhật Bản 2027: Cơ chế chương trình phát triển kỹ năng
Từ ngày 01/04/2027, Nhật Bản sẽ chính thức vận hành hệ thống Phát triển kỹ năng (育成就労 – Ikusei Shūrō), đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách tiếp nhận lao động nước ngoài. Không chỉ thay thế dần chương trình Thực tập sinh kỹ năng, hệ thống mới còn thiết lập cơ chế quản lý và đào tạo gắn chặt với nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp Nhật Bản.
Vậy Ikusei Shuro Nhật Bản vận hành theo cơ chế nào? Ai chịu trách nhiệm đào tạo và quản lý người lao động? Năng lực nghề nghiệp được đánh giá ra sao và quyền lợi của người tham gia được bảo vệ như thế nào?
Hiểu rõ những vấn đề này sẽ giúp người lao động Việt Nam có cơ sở lựa chọn chương trình, chuẩn bị hồ sơ và xây dựng kế hoạch nghề nghiệp phù hợp trước khi sang Nhật.
1. Cơ chế Ikusei Shuro Nhật Bản được xây dựng trên nguyên tắc nào?
Ikusei Shuro (育成就労) là hệ thống tiếp nhận lao động nước ngoài kết hợp giữa làm việc thực tế và đào tạo kỹ năng nghề nghiệp. Chương trình được xây dựng nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực trong các lĩnh vực được Nhật Bản cho phép tiếp nhận lao động nước ngoài.
Khác với chương trình Thực tập sinh kỹ năng trước đây, Ikusei Shuro xác định hai nhiệm vụ song song:
– Phát triển kỹ năng nghề: Đào tạo người lao động nước ngoài đạt trình độ chuyên môn cần thiết thông qua công việc thực tế.
– Bảo đảm nguồn nhân lực: Hỗ trợ doanh nghiệp Nhật Bản bổ sung lao động cho các ngành đang thiếu nhân sự.
Chương trình được thiết kế với thời gian làm việc và đào tạo về nguyên tắc là 3 năm, hướng đến việc hình thành nguồn lao động đạt trình độ kỹ năng tương ứng với Kỹ năng đặc định số 1 (Tokutei Ginou 1).
2. Hệ thống Ikusei Shuro được tổ chức và vận hành như thế nào?
Cơ chế Ikusei Shuro Nhật Bản không chỉ liên quan đến người lao động và doanh nghiệp tuyển dụng. Chương trình còn có hệ thống giám sát, hỗ trợ và công nhận kế hoạch đào tạo nhằm bảo đảm việc tiếp nhận lao động được thực hiện theo quy định.
2.1. Doanh nghiệp tiếp nhận trực tiếp đào tạo và sử dụng lao động
Doanh nghiệp tiếp nhận, tiếng Nhật gọi là Ikusei Shūrō Jisshisha (育成就労実施者), là đơn vị trực tiếp ký kết quan hệ lao động, bố trí công việc và triển khai hoạt động phát triển kỹ năng theo kế hoạch được công nhận.
Doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện các nội dung phù hợp với kế hoạch, bao gồm hướng dẫn kỹ năng nghề, tổ chức công việc, hỗ trợ việc học tiếng Nhật và thực hiện nghĩa vụ đối với người lao động.
Điều này có nghĩa người lao động không chỉ sang Nhật để hoàn thành một vị trí sản xuất hoặc dịch vụ. Công việc phải gắn với mục tiêu đào tạo đã được xác định.
2.2. Tổ chức giám sát và hỗ trợ đóng vai trò trung gian quản lý
Trong mô hình tiếp nhận có giám sát, chương trình sử dụng tổ chức giám sát hỗ trợ, gọi là Kanri Shien Kikan (監理支援機関). Các tổ chức này phải đáp ứng điều kiện cấp phép và thực hiện chức năng hỗ trợ, giám sát quá trình triển khai kế hoạch phát triển kỹ năng tại doanh nghiệp tiếp nhận.
Vai trò của tổ chức giám sát hỗ trợ có thể bao gồm việc theo dõi tình hình thực hiện chương trình, hỗ trợ người lao động tiếp cận thông tin và thực hiện các công việc theo phạm vi trách nhiệm pháp luật quy định.
Tổ chức giám sát hỗ trợ không đơn giản là một bên giới thiệu việc làm. Đây là thành phần thuộc cơ chế quản lý chương trình, chịu sự điều chỉnh của hệ thống quy định riêng.
2.3. Cơ quan có thẩm quyền kiểm tra và công nhận kế hoạch
Để tiếp nhận lao động theo Ikusei Shuro, doanh nghiệp phải thực hiện các thủ tục liên quan đến kế hoạch phát triển kỹ năng. Kế hoạch này là căn cứ quan trọng để quản lý quá trình đào tạo và làm việc của người nước ngoài.
Nhật Bản đã triển khai các bước chuẩn bị trước thời điểm hệ thống chính thức vận hành.
Như vậy, Ikusei Shuro được xây dựng theo cơ chế phối hợp giữa doanh nghiệp trực tiếp đào tạo, tổ chức hỗ trợ giám sát và cơ quan quản lý, thay vì chỉ dựa trên thỏa thuận tuyển dụng giữa người lao động và doanh nghiệp.
3. Kế hoạch phát triển kỹ năng trong 3 năm được thực hiện ra sao?
Một trong những yếu tố cốt lõi của Ikusei Shuro là kế hoạch phát triển kỹ năng (Ikusei Shūrō Keikaku – 育成就労計画). Đây là cơ sở để xác định quá trình người lao động được đào tạo, làm việc và đánh giá năng lực.
Thay vì chỉ quan tâm đến việc hoàn thành hợp đồng lao động, chương trình hướng đến việc người tham gia từng bước đạt được trình độ kỹ năng cần thiết của lĩnh vực.
3.1. Giai đoạn đầu: Thích nghi công việc và xây dựng nền tảng
Khi bắt đầu làm việc tại Nhật Bản, người lao động cần làm quen với môi trường doanh nghiệp, nội quy, quy trình sản xuất và các yêu cầu an toàn lao động.
Ở giai đoạn này, nội dung đào tạo thường tập trung vào kỹ năng cơ bản, khả năng giao tiếp tiếng Nhật và kiến thức cần thiết để thực hiện công việc được giao.
Đối với người chưa có nhiều kinh nghiệm, đây là thời điểm quan trọng để hình thành tác phong nghề nghiệp và phương pháp làm việc phù hợp.
Người lao động cũng cần tham gia các hoạt động học tập, đánh giá năng lực tiếng Nhật và kỹ năng theo lộ trình được quy định.
3.2. Giai đoạn tiếp theo: Nâng cao tay nghề qua công việc thực tế
Sau khi đã quen với môi trường làm việc, người lao động tiếp tục thực hiện công việc và nâng cao kỹ năng theo kế hoạch phát triển đã được công nhận.
Tùy lĩnh vực, quá trình đào tạo có thể tập trung vào khả năng vận hành thiết bị, thao tác chuyên môn, kiểm soát chất lượng, tuân thủ quy trình hoặc xử lý những tình huống thường gặp trong công việc.
Bên cạnh đó, việc phát triển năng lực tiếng Nhật vẫn cần được duy trì để đáp ứng yêu cầu giao tiếp và các kỳ đánh giá.
Lưu ý: Đây là cách mô tả các giai đoạn đào tạo để người đọc dễ hình dung, không phải lịch trình cố định áp dụng cho mọi doanh nghiệp. Nội dung và mốc đánh giá cụ thể phải căn cứ vào kế hoạch được công nhận và quy định của từng lĩnh vực.
3.3. Giai đoạn hoàn thiện: Đánh giá khả năng chuyển sang Kỹ năng đặc định
Về cuối chương trình, người lao động cần đạt các tiêu chuẩn năng lực cần thiết để có thể tiếp tục lộ trình nghề nghiệp theo diện Kỹ năng đặc định số 1.
Việc đánh giá không chỉ dựa vào số năm đã làm việc. Người lao động phải đáp ứng yêu cầu về kỹ năng và tiếng Nhật thông qua những hình thức đánh giá được chấp nhận. Nếu đạt điều kiện chuyển đổi, người lao động có thể thực hiện thủ tục xin thay đổi tư cách lưu trú sang Kỹ năng đặc định số 1.
Trường hợp chưa đạt các kỳ thi cần thiết, việc có được tiếp tục tham gia chương trình thêm một thời gian hay không phải căn cứ vào điều kiện gia hạn và quy định cụ thể. Người lao động không nên mặc định rằng cứ hoàn thành 3 năm là được tự động chuyển diện.
4. Cơ chế đào tạo tiếng Nhật và đánh giá kỹ năng trong Ikusei Shuro
Trong chương trình Ikusei Shuro Nhật Bản, đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng nghề có mối liên hệ trực tiếp với nhau. Tiếng Nhật giúp người lao động tiếp nhận hướng dẫn, thực hiện công việc an toàn và thích nghi với môi trường làm việc, trong khi kỹ năng nghề quyết định khả năng đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn.
Ở giai đoạn đầu, người lao động về nguyên tắc cần đáp ứng yêu cầu tiếng Nhật khoảng mức A1 theo Khung tham chiếu ngôn ngữ chung châu Âu (CEFR), thông qua bài kiểm tra được công nhận hoặc lộ trình đào tạo được phép áp dụng.
Trong quá trình tham gia, mục tiêu phát triển năng lực tiếp tục hướng đến trình độ A2 hoặc mức cao hơn tùy lĩnh vực. A1 thường được liên hệ với trình độ cơ bản khoảng JLPT N5, còn A2 thường được liên hệ với khoảng JLPT N4. Tuy nhiên, người lao động phải sử dụng chứng chỉ hoặc hình thức đánh giá được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận, thay vì chỉ dựa vào cách quy đổi tham khảo.
Do đó, học tiếng Nhật không chỉ là điều kiện để xuất cảnh mà còn là yếu tố ảnh hưởng đến quá trình đào tạo, khả năng chuyển doanh nghiệp và cơ hội phát triển nghề nghiệp.
Bên cạnh tiếng Nhật, người tham gia cần trải qua hoạt động đánh giá kỹ năng theo quy định. Hình thức đánh giá có thể liên quan đến những kỳ thi kỹ năng nghề hoặc kỳ thi đánh giá tương ứng của lĩnh vực Phát triển kỹ năng và Kỹ năng đặc định.
Mục đích là xác định liệu người lao động đã đạt trình độ cần thiết để thực hiện công việc theo tiêu chuẩn hay chưa.
Vì vậy, người có kế hoạch đi Nhật từ năm 2027 nên tìm hiểu trước nhóm công việc cụ thể, hình thức kiểm tra kỹ năng và yêu cầu để chuyển sang Tokutei Ginou sau này.
5. Cơ chế chuyển doanh nghiệp trong chương trình Ikusei Shuro
Người lao động có thể đề nghị chuyển sang một doanh nghiệp tiếp nhận khác khi đáp ứng các tiêu chuẩn được quy định. Các điều kiện quan trọng bao gồm:
- Đã hoàn thành thời gian hạn chế chuyển doanh nghiệp của lĩnh vực, trong khoảng từ 1 đến 2 năm theo quy định tương ứng.
- Đạt mức năng lực tiếng Nhật và kỹ năng nghề được yêu cầu.
- Tiếp tục làm việc trong cùng nhóm nghiệp vụ được phép chuyển.
- Doanh nghiệp tiếp nhận mới đáp ứng tiêu chuẩn, bao gồm yêu cầu về chất lượng quản lý và giới hạn tiếp nhận lao động chuyển đến.
- Thực hiện đúng thủ tục chuyển doanh nghiệp theo cơ chế được quy định.
Bên cạnh chuyển theo nguyện vọng, chương trình vẫn duy trì cơ chế hỗ trợ người lao động chuyển nơi làm việc khi xuất hiện những lý do không thể tiếp tục chương trình tại doanh nghiệp hiện tại.
6. Ikusei Shuro kiểm soát việc tuyển dụng và chi phí như thế nào?
Chương trình đặt ra các tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp tiếp nhận, trong đó có việc chấp hành pháp luật lao động, bảo hiểm xã hội và thuế. Các điều kiện cấp phép, giám sát được thiết kế nhằm hạn chế những hành vi có thể gây bất lợi cho người nước ngoài.
Chi phí thực tế cần được xác định theo quy định có hiệu lực, chương trình tiếp nhận cụ thể và các khoản phí hợp pháp được công bố minh bạch. Đối với người lao động Việt Nam, trước khi ký hợp đồng nên yêu cầu làm rõ:
- Tổng chi phí phải thanh toán và từng khoản cấu thành.
- Đơn vị trực tiếp thu tiền và chứng từ thanh toán.
- Trách nhiệm của các bên nếu không thể tiếp tục chương trình.
- Điều kiện hoàn trả các khoản chi phí, nếu có.
- Nội dung hợp đồng lao động, tiền lương, các khoản khấu trừ và hỗ trợ tại Nhật Bản.
Người lao động không nên chỉ dựa vào những lời giới thiệu như “chi phí thấp”, “dễ chuyển công ty” hoặc “chắc chắn lên Tokutei” mà bỏ qua điều kiện pháp lý thực tế.
7. Cơ chế Ikusei Shuro liên kết với chương trình Kỹ năng đặc định như thế nào?
Một điểm khác biệt quan trọng của Ikusei Shuro là được thiết kế để kết nối với hệ thống Kỹ năng đặc định (Tokutei Ginou – 特定技能).
Trong khi Ikusei Shuro tập trung vào việc đào tạo người lao động phát triển kỹ năng thông qua quá trình làm việc, chương trình Kỹ năng đặc định hướng đến những người đã có trình độ kỹ năng nhất định và có thể đáp ứng nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp.
Lộ trình nghề nghiệp dự kiến theo chương trình Ikusei Shuro Nhật Bản:
| Giai đoạn | Thời gian | Nội dung và điều kiện |
|---|---|---|
| 1. Ikusei Shuro (Phát triển kỹ năng) | Về nguyên tắc 3 năm | Làm việc kết hợp đào tạo, phát triển kỹ năng nghề và tiếng Nhật. |
| 2. Kỹ năng đặc định số 1 (Tokutei Ginou 1) | Tối đa 5 năm theo nguyên tắc chung | Chuyển tư cách lưu trú khi đáp ứng các điều kiện về kỹ năng, tiếng Nhật và quy định liên quan. |
| 3. Kỹ năng đặc định số 2 (Tokutei Ginou 2) | Không giới hạn tổng thời gian lưu trú theo nguyên tắc chung | Có thể tiếp tục làm việc lâu dài nếu ngành nghề được áp dụng và người lao động đáp ứng yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm cùng các điều kiện liên quan. |
Lưu ý: Đây là lộ trình nghề nghiệp có điều kiện. Việc chuyển từ Ikusei Shuro sang Kỹ năng đặc định số 1 và từ số 1 lên số 2 không diễn ra tự động, mà phải đáp ứng các tiêu chuẩn và thủ tục theo quy định của Nhật Bản.
8. Người lao động Việt Nam cần lưu ý gì về cơ chế chương trình năm 2027?
Hệ thống Ikusei Shuro đang trong quá trình chuẩn bị để chính thức vận hành từ ngày 01/04/2027. Đối với người lao động dự định sang Nhật trong giai đoạn này, có ba vấn đề cần đặc biệt quan tâm.
Xác định chính xác chương trình tiếp nhận
Chương trình Ikusei Shuro chính thức áp dụng từ ngày 01/04/2027. Người lao động đăng ký đi Nhật trong năm 2026 hoặc trước thời điểm này không mặc nhiên thuộc chương trình mới.
Tùy thời điểm nộp hồ sơ và kế hoạch tiếp nhận, người lao động có thể tham gia chương trình Thực tập sinh kỹ năng cũ hoặc Ikusei Shuro. Vì vậy, ứng viên cần xác nhận rõ chương trình trước khi đăng ký
Hiểu rõ trách nhiệm đào tạo của doanh nghiệp
Trước khi lựa chọn chương trình, người lao động nên tìm hiểu công việc sẽ thực hiện, phương pháp đào tạo, yêu cầu tiếng Nhật, hình thức đánh giá tay nghề và cơ chế hỗ trợ trong quá trình làm việc.
Việc tìm hiểu trước sẽ giúp hạn chế tình trạng chỉ chú ý đến mức lương mà chưa đánh giá đầy đủ tính phù hợp của ngành nghề.
Chuẩn bị kế hoạch nghề nghiệp dài hạn
Người lao động nên đặt ra mục tiêu thực tế cho thời gian làm việc tại Nhật Bản, chẳng hạn nâng cao trình độ tiếng Nhật, tích lũy kinh nghiệm trong một lĩnh vực và đáp ứng các kỳ thi cần thiết để có thêm lựa chọn nghề nghiệp sau này.
Đặc biệt, cần phân biệt rõ điều kiện tham gia theo quy định pháp luật với những yêu cầu riêng do doanh nghiệp tuyển dụng đưa ra.
9. Kết luận
Ikusei Shuro Nhật Bản 2027 đánh dấu sự thay đổi trong cách Nhật Bản tiếp nhận, đào tạo và quản lý lao động nước ngoài. Với cơ chế kết hợp giữa làm việc thực tế, phát triển kỹ năng, đánh giá năng lực và bảo vệ quyền lợi người lao động, chương trình hướng đến việc xây dựng nguồn nhân lực có khả năng đáp ứng nhu cầu của các ngành nghề trong dài hạn.
Đối với người lao động Việt Nam, hiểu rõ cơ chế vận hành sẽ giúp việc lựa chọn ngành nghề và chuẩn bị hồ sơ có cơ sở hơn. Bên cạnh mức thu nhập, ứng viên nên quan tâm đến kế hoạch đào tạo, yêu cầu tiếng Nhật, điều kiện chuyển doanh nghiệp và lộ trình phát triển nghề nghiệp sau khi hoàn thành chương trình.
Nếu đang tìm hiểu cơ hội làm việc tại Nhật Bản từ năm 2027, người lao động có thể tham khảo các thông tin về chương trình Phát triển kỹ năng Nhật Bản tại GMAS hoặc tìm hiểu các chương trình làm việc tại Nhật Bản đang được giới thiệu để có thêm thông tin tham khảo trước khi đưa ra quyết định.
